Dağlar püskürdü  vulkan

                                           Göylər ağladı al qan

                                           O dəhşətin önündə

                                           Titrədi bütün cahan

Bu hadisələr 1992-cı ilin fevralın 26- da Azərbaycanın Xocalı şəhərində baş vermişdir.

Leyla ana:

-          Hər tərəfdən atışma səsləri gəlirdi, bilmirdim nə edim. Şəhərə artıq tanklar daxil olmuşdur. Hər tərəf od, qışqırıq və ölü…..çoxlu  cəsədlər ilə dolu idi! Qapı döyüldü, ərim idi :

-          Leyla, uşaqları götür çıx, artıq çox yaxındadırlar.

     Heç bilmirdim nə edim.

-          Tez durun, gedirik!

      Uşaqları yerlərindən durquzdum.Geyinməyə vaxt çatdırmadıq.

-          Gedək tez olun gəldilər, arxada qalmayın  cəld olun! Arxamca gəlin! Gecikməyin, tez!

     Ayaqyalın bayıra atıldıq, ayaqlarımı çölə qoyanda, sanki bıçaq kimi ayağımı soyuq kəsirdi, amma geriyə dönmək olmazdı. Getdikcə  ayaqlarımın altını his etmirdim. Don ayağımı vurmuşdu. Hər yanda meyidlər vardı, hamısını  tanıyırdım, səhər yaşayanlar indi ölümə boyun əymişdirlər. Meşəyə çatdıq, getmək getdikcə daha da çətinləşirdi. Soyuq iliyimə işləyirdi . Arxaya çevrildim şəhər od tutub yanırdı. Qışqırıq, güllə səsləri, yanıq qoxusu bu ancaq yanmış evlərin deyil, həm də yanmaqda olan meyidlərin qoxusu idi. Məni dəhşət bürümüşdü, doğma şəhərim insanları ilə birlikdə məhv olurdu. Ərimə baxanda gözlərini kinlə dolu olduğunu sezdim. Həmişə nə edəcəyi bilən ərim indi təlaş içində idi.

-          Toğrul, indi sən ailənin başçısısan! Meşəylə gedin. Düz gedin  Kəlbəcərə çatacaqsız. Mən isə şəhərə gedirəm.

Mən:

-          Yox, qadan alım, getmə,  gəl bizlə.

-          Yox, şəhəri belə qoymaram, ölürəmsə mərd kimi ölüm, qohumlarım orada ölür, mən qaçım olmayacaq. Bəlkə kimisə xilas etdim, gedirəm. Bil ki, səni və uşaqları çox sevirəm. Səninlə axırıncı görüşümüzdü.

   Əllərimdən tutdu və sonra bağrına basdı:

-          Səni sevirəm, səni həmişə evimizdə nəvələrimizlə birlikdə oynayan yerdə təsəvvür edirdim, amma indi…Biz ayrılmalıyıq, gedin onlar yaxınlaşırlar! Arxaya çevrilmədən qaçın (qaçaraq şəhərə döndü).

-          Eh, oğlum gəl!

 Oğlumun gözlərinə fikir verdim, atası gedən andan kişiləşdi.Bacısının əlindən yapışaraq:

-          Gəlin ardımca, aparacağam sizi.

    Qundağı bağrıma basaraq gedirdim, amma getdikcə çətinləşirdi.Getməliydim indi düşmək olmaz. Uşaqları sağ çıxarmalıyam, sonra mənə nə olursa olsun. Bütün şəhərdən qaça bilənlər bizimlə birlikdə irəliləyirdi. Arxamızca dəhşətli mator səsini eşidirdim, bu tanklar idi. Qaçın, gəlirlər, qaçın. Hamı qaçmağa başladı. Açıqlığa çıxdıq, hər tərəf qaranlıq idi. Dağların döşündən hərbi texnikanın işıqları yandı və dinc əhalinin üzərinə silahlar tuşlandı. Bizdən nə istəyirlər, bizlərlə bir əli silahlı belə yoxdur. Hamı çaşqınlıq içində idi hara qaçaq, amma gec idi. Erməni donuzları bizi mühasirəyə almışdı. Hamını bir yerə yığdılar. Əl-ayağımızı bağladılar. İnsanları bir-bir çıxarırdılar. Ölənlər də, öldürənlər də hamı biri-birini tanıyırdı. Nə vaxtsa qonşu idik. Əhməd kişini və qızını meydana çıxartdılar:

-          Qızını zorla!

-          Nə?! Yox olmayacaq (təpiklə ağzından vurdular).

-          Zorla dedim, tula! Türk tulası.

   Yaşlı anasını saçından tutaraq yanına gətirdilər. Yazıq, yaşlı məlahətli səsi indi imdad diləyirdi qorxu və dəhşət saçırdı.

-          Yox oğraş! Bax necədi! (Qadını döyürdü, başını partlatdı.Yox….. heç kəs xilas edə bilmirdi, hamısının qolları bağlı idi.

-          Yox! Ana!..( çırpınırdı, dəhşətlə çığırırdı, amma heç nə edə bilmirdi.)

-           Bax oğraş ! – qarının döşünü açdı

-          Cavanlıqda pis şey olmayıb aaa….

    Cibindən bıçağı çıxartdı və döşünü kəsdi.

-          Hay-haray, kömək…Allah nə dəhşət.

-          Sənin Allahın kömək edə bilməyəcək. Oğraş, ye, ananın döşünü .

  Əhməd kişinin çığırtısını anasını döşü ilə kəsdilər. Ana yerində çapalıyırdı.

-          Oğluna bax, qarı!

    Həmin bıçaqla Əhmədin üzərinə getdi.

-          Gəl bura, bax oğluna, bircə oğluna yaxşı bax, cəhənnəmdə  görüşəcəksiniz. Qurban deyirəm, Hayestlərə!

    Bərkdən çığırdı, murdar qanlı bıçağı yuxarı qaldırdı, əlini aşağı saldı .

-          Yox, səni belə rahat canını qurtarmağa qoymayacağam.

    Qulağını kəsdi. Ananın öz dərdi yadından çıxmışdı:

-          Oğlum, sən niyə belə edirsən? Sən dörd il evimizə gəlib Əhməddən iş istəyənsən, dörd il evimdə yemək yeyib, mənə ana deyən.

-           Mən ?..- iyrənc gülüşlə

-           Hə…bax.

     Əhmədin boğazını üzdü, qadının əlindəki aftomatın başı ilə başını 2 yerə böldü.

-          Amma köpək qızı yaxşı bişirirdi.

   Qızın üzərinə gəldi:

-          Hə, sən Asəmən – bıçağı üzünə gəzdirdi:

-          Get, iyrənc üzünə tüpürdü .

    Üzünü sildi,  qarnından təpiklə vurdu.

-    Mənə kəndir – qızın əllərini ağaca, ayaqlarını isə maşına bağladılar.

-Yavaş-yavaş sür!

       Maşın getdikcə irəliləyirdi, qız yazıq dartınırdı, qışqırığı…

-          Aman Allah!..

    Qışqırığı hər yana yayılmışdı.

-          Bəsdirin, öldürün məni, canım qurtarsın. Buraxın, buraxın məni.

-          Yox, olmayacaq ! Səni bu hala salmaq üçün mən uzun illər gözləmişəm.Üzr istə, it kimi yalvar.

-          Yox, görməyəcəksən bunu. Dart getsin.

   Maşın sürətini artırdı, qız daha da qışqırırdi:

-          Ay ana!..

    Bədən iki yerə bölündü. Ağ qarlı yer qıpqırmızı oldu.

-          Bax türklərin bayrağına oxşayır. Köpəkçilər öləndə də kimliyini bildirirlər.

     Ana isə donub baxırdı. Heç gözündən  yaş gəlmirdi. O Sevda xanım, ana, heç yuxarı belə baxmırdı.

-          Sən çox təmizkarsan, hər gün demək olar ki, çimirdin. Gəl yenə çim.

   Benzin bakını üzərinə əndərdilər, spiçkanı gözünün önündən oyan-buyan fırlatdılar.

-          Qorxursan? Hə?.

-          Lənətə gələsən, oğraş.

   Spiçkanı üzərinə atdılar. Ana çığırırdı:

-          Vay,  yandım.

   Ermənilər isə məzələnirdi. Daha da benzin ataraq ananı yandırırdılar.Ana dəhşət içində öldü, doğrusu məhv oldu. Qoca qarı başına döyərək:

-          Canları qurtardı, görəsən bizə nə edəcəklər?

-          Ay Allah.

-           Bir ailə belə dəhşətlə məhv olundu. Kim tərəfindən? Əhmədin ən yaxın dostu tərəfindən.

   Hamıya, hamıya belə divan tuturdular. Növbə bizə çatdı.

-          Ooo…Leyla xanım, siz də burdasınız, şəhərin baş uşaq həkimi. Gəl bura.

   Saçımdan tutdular, sürütdəyərək ardınca aparırdı, başımda elə hiss vardı ki, indi bu saat dərim başımdan qopacaq. İyrənc ayaq izinin palçığı üzümə dəyirdi. Arxamca oğlum qalxdı, onu da, qızımı da, əlindəki qundağı da götürdülər.

-          Leyla xanım necə səni əzrayıla təslim edək? Armen, yadındadı, sənin uşağın ölürdü?

-          Yadımdadır.

-          Yadındadır ki, mən onu xilas etdim?

-          Yadımdadır. Arvadın Aykanuş dolansın deyə evimə götürdüm və qospitalda ona iş verdim?

-          Yadımdadır.

-           Sən o  yaxşılıqların əvəzi uşaqlarıma dəymə! Mənlə nə istəyirsən et, lap zorla, amma uşaqlarıma dəymə.

   İyrənc gülüşlə güldü:

-          Leyla xanım.

   İyrənc qızıl qana batmış əllərini saçıma sürdü.

-          Sən çox gözəl qadınsan, döşlərin böyükdür,  adam baxanda iştaha gəlir. Amma bu gecəni bizlər çoxdan gözləyirik, lap çoxdan sən hələ mənim oğlumu xilas edəndə, mən sənin övladını necə öldürəcəyimi fikirləşirdim. Sən, bu həzzi qoymayacaqsan ki, biz çıxaraq. Bilirsən, o nə düşünmüşdüm vaxt. Deyim sənə? Yox, göstərəcəyəm qundağı qızımdan aldı, qızım  çarpışırdı, dırnağları ilə sifətini qanlatdı.

-          Ah ,türk  qadını .deyirlər qurddan yaranmısınız, hərdən mən də buna inanıram .Ha-ha ha. Heyif deyirlər biz çəyirtkədən yaranmışıq.

-          Hə, əclaflar siz də onlar kimi iyrəncsiniz. gələn kimi  obanı məhv edirsiniz. Bax qardaşına ,onun neçə yaşı var? A..yadıma düşdü, 7 aylıqdır hələ.

   Uşağı soyondurdu,lüt-ətcəbalaydı uşaq.

-     Burax oğlumu, burax məni

   2 erməni məxluqu tutdu, nə qədər çırpınsam da.Heç nə edə bilmirdim.

-   Bax, yaxşı bax,  yanına qoyun itini gətirdilər, bu it izi izləməyə çox kömək edir ,onu ləzzətli, dadlı bir şeylə yedizdirmək lazımdır.

    Pıçaqla körpənin üzərini cızdı, uşaq qana bələndi. itə yaxın tutdu, it yerində dayana bilmirdi. Hey diştəm atırdı. Gözümün qarşısında onu necə doğduğum, bələdiyim, laylay deyərək yatırtdığım anlar keçirdi, amma indi o..Qışqırdım :

-          Yox, oğlum, yox.

  İt əlinin  bir parçasını dişlədi, uşağın çığırtısı hər yanı bürümüşdü. Uşaqlarımı da tutmuşdular. Tamamilə körpəni itə atdılar. İt paramparça etdi körpəmi. İtləri də özləri kimi vəhşiləşmişdi.

-          Ah, belə həzdən lap cuşa gəlmişəm.

   Qızımı 4 erməni məxluqu  hərəsi bir tərəfdən tutdular.

-          Ana, kömək et! Ana, yox, eləmə yox… – çığırtı səsləri dəhşət yayılırdı.

   Qızıma baxdım gözləri….Yaşlı gözləri məndə idi. Baxırdım, amma heçnə kömək edə bilmirdim. Həmişə yanında olduğu anası indi də yanında idi. Dəhşətli anında da yanında idi. O an özümə nifrət etdim …özümə nifrət etdim ona görə ki, onları bu vəhşi dünyaya gərək gətirməzdim. Onlar doğulmasaydı, indi də bu zülmü çəkməzdilər. Qızım isə mənə baxırdı, heç danışmır, sadəcə baxırdı. Azğınlaşmış məxluqlar qızımın boğazını,  daha doğrusu xirtdənəyini ağzına alıb çeynədi. Qızımdan dəhşətli səs gəldi :

-          Ana……….. Qan bürümüşdü.

   Mən ölüm arzulayırdım, azğılaşmışlar qızımı zorlamaqları bir yana, onunla bərabər necə əllərində öldüyünə baxaraq həzz alırdılar .

-          Ara can verəndə kayf ayrı cür olur. Eh, bu türk qızları ölürəm də onlar üçün.

   Oğlum dözə bilməyib kəndiri  qırdı, cumub erməni məxluqunun xirtdənəyindən dişləri ilə yapışaraq savaşdı. Bacısının qanını elə ordaca aldı, heç kəs ala bilmirdi. Onun əlindən ermənini nə qədər alsalarda. Elə bil, ulu Boz Qurdun ruhu girmişdi onun bədəninə, qurd kimi kafiri cəhənnəmə vasil elədi.

-          Ax, türk çocuğu, dayan.

   Dəmir tikanlı məftillərlə onu ağaca bağladılar.

-          Necəsən ara? Yaxşısan?

    Sonra benzini ayağına tökdülər, yan, ara. Kibriti yandırıb onun üzərinə atdılar. Oğlum yanırdı, çığırırdı, amma yenə də mənə baxırdım onlar canını qurtarırdılar. Bu zülümdən mən hələ də burda idim. Tədricən onu yandırdılar.    -Yan, ara, yan cəhənnəmə get.

-          Məni niyə axıra saxladılar? Gəlin, oğraşlar, gəlin, öldürün məni.

-          Aha ölmək istəyirsən, – başüstə, – təşkil edərik.

   Saçlarımdan sürüyərək tankın təkərinə apardılar, ayağımı təkərə ilişdirdilər . —    Ara, başla, amma yavaş-yavaş, heç yana tələsmirik.

   Mator işə düşdü, səs məni lərzəyə gətirmişdi, dəhşətdən səsim tutlmuşdu, elə bunların nə vaxt bitəcəyini fikirləşirdim. Təkərlər yavaş-yavaş irəliləyirdi, əzilirdim, ağrı dözülməz idi, çığırırdım hamı kimi, hərəni bir yerdə qətlə yetirirdilər. Ətrafa çocuklarıma baxdım, onların üzərində ağ kölgəyə bənzər duman vardı, getdikcə görüntü aydınlaşdı. Bu mənim ailəm idi, uşaqlarım və ərim. Ağrını hiss etmirdim. Artıq  ölümün vasitəsi ilə qurtulmuşdum, o erməni vəhşilərinin əlindən. Mənim də həyatım və ailəm vardı, sizin kimi  amma onu məndən aldılar, elə həyatımı da, sadəcə azəri olduğuma görə. Ey millət, eşit,  biz orada bir səbəbdən qətlə yetirildik. O da milliyətimiz idi. Bilin, sabah mənim yerimdə sən, bacın, anan, çocuğun ola bilər.Birləş, düşmənini tanı və torpağını qoru. Qoru ki, sənin olsun, qorumasan heç həyatında sənin olmayacaq, keçmişdə də bizim deyildi  o anda da. Gələcəkdə olsun deyə, birləş, dünyaya göstər kimliyini. Babalarımızın dedikləri kimi (Topraq bizim deyil. Topraq məzarlarda uyuyan babalarımızın və axirətəcən doğulacaq çocuqlarımızındır!!! ).

                                                                   ORXAN MUXTARLI

Daim qondarma “Böyük  Ermənistan” ideyaları ilə yaşayan və bunu dünya ictimaiyyətinə qəbul etdirməyə can atan mənfur qonşu xalq daim bu yolda öz yalanlarını işə salmağa çalışmışlar. Amma bəzi “uğurlarına baxmayaraq”  yaslançı ideyalar heç də həmişə öz müsbət nəticəsini verməmişdir. Yaydığı “faktlara” özləri belə inanmayan ermənilər zaman-zaman tarixi gerçəkliyi və düşdükləri şəraiti anlayan yerli siyasət və elm adamları tərəfindən ifşa olunmuşdur. Özlərinin keçmişini, mənsubiyyətini, kökünü bilməyən bu xalq öz əsillərini hetlər, hürrilər, urartu kimi qədim türk tayfaları ilə bağlamaq istəyinə özləri belə özlərini layiq saymamışlar. Elə erməni tarixçisi Nalbəndyanın təsdiq etdiyi kimi erməni xalqı Dəclə və Fəratın yuxarı axarlarında olmuş bu ərazilərin aborigenləri isə hetlər, hürilər, urartulular kimi yüksək inkişaf etmiş xalqları saymışdır. Digər erməni tarixçisi Manuk Abeqyan isə bu fikirləri daha da genişləndirərək ətraflı məlumat verir: “erməni xalqının mənşəyi nədir? Onlar necə, və nə vaxt, haradan və hansı yollarla bu yerlərə gəlmişlər, erməni olmamışdan əvvəl və sonra hansı tayfalarla əlaqədar olmuşlar, onların dilinə və etnik tərkibinə kim necə təsir göstərib?-sualları ilə belə nəticəyə gəlir ki ermənilərin əlində bu məsələləri təsdiq edən mötəbər və dəqiq dəlillər yoxdur.”

Əlbəttə ermənilərin “etnogenezisinə” dair çox fakt və mənbələri misal göstərmək olar. Lakin elə bu sadalanan faktların məhz erməni tədqiqatçısının dilindən söylənməsi fikrimcə ən tutarlı göstəricidir.

Ermənilərsə daim öz nankorluqlarına sadiq qalmaqda davam etmiş, onları öz ərazisində məskunlaşmasına izn verən və həmişə hüquqlarını qorumağa çalışan böyük türk xalqının nümayəndələrinə nifrət bəsləmiş və öz çirkin əməllərini əsirgəməmişlər. Daima öz torpaqlarında ermənilərə sığınacaq vermiş və onlara gəlmə xalq olduğunu hiss etdirməməyə çalışan Azərbaycan xalqı təkcə son əsrdə dəfələrlə kütləvi qırğınlara məruz qalmışdır. 1905-1907-ci illərdə baş vermiş qırğından çox keçməmiş, 1918-ci ildə sentyabr ayına qədər davam etmiş 80 minə qədər qeyri-erməninin kütləvi qırıldığı zamanlar yenə də tezliklə barışıq oldu və elə bəlkə də bu unutqanlığımızdan istifadə edən ermənilər növbəti addımı ataraq, 1948-1953-cü illərdə Azərbaycan torpaqları hesabına qurulmuş Ermənistandan azərbaycanlıları deportasiya etdirməyə nail oldular. Yenə də elə erməni mənbələri daşnak hakimiyyəti dövründə ümumilikdə 35,5% əhalinin azaldığını göstərirlər ki, bunun da 77%-ni türklər, 98%-ni kürdlər, 40%-ni digər millətlərin olduğunu göstərmişdir. Digər erməni müəllifi Zaven Korkodyan isə bu dövrdə 575000 azərbaycanlıdan 565000 nəfərinin öldürüldüyünü yaxud da didərgin salındığını bildirmişdir. Təbii ki, burada yalnız azərbaycanlılar deyil, əsas diqqət qeyri-ermənilərin məhv olunmasına yönəldilmişdi.

Amma ermənilər öz ərazilərinin özgə torpaqlar hesabına böyüməsinə çalışır, öz məkrli, alçaq siyasətlərini yerinə yetirərək, regionda sülhün, sabitliyin yaranmamasından ötrü bütün bacarıqlarını ortaya qoyurdular. Daim sülh, qardaşlıq şəraitində yaşadıqları Azərbaycanın müxtəlif dövrlərdə ərazisinə göz dikərək, müxtəlif adlarla, müxtəlif üsullarla torpaqlarımızın müəyyən qismini Azərbaycan torpaqları fonunda qurulmuş Ermənistana birləşdirməyə nail olmuşlar. Elə bunun nəticəsidir ki, 1918-ci ildə 114000 kv.km ərazisi olan Vətənimizin ərazisi 70 il sonra yəni 1988-ci ildə cəmi 86,6 min kvşkm qalmışdı.

Və nəhayət 1988-1994-cü illərdə baş verən terror aktları, Xocalı soyqırımı, torpaqlarımızın işğalı, soydaşlarımızın deportasiya olunması və didərgin salınmasını təkcə Azərbaycan xalqı deyil, bütün dünya ictimaiyyəti unutmamalı, layiqincə qiymət verməlidirlər. Ermənilərin və onların havadarlarının köməyi ilə Azərbaycanın mədəniyyət beşiyi sayılan Qarabağ və digər rayonların işğalı dünya ictimaiyyəti tərəfindən pislənsə də, ikili standartlar verilən qərarları, qəbul olunan qətnamələri yerinə yetirməyə imkan verməmişdir və hələ də torpaqlarımızın 20%-dən çoxu düşmən tapdağı altındadır.

Yalnız XX əsrdə Azərbaycan ərazisində, Azərbaycan xalqının 2,5 milyon nəfərdən çox itki verməsi və didərgin salınması heç bir zaman yaddaşlardan silinməyəcəkdir.

Təkcə azərbaycanlılara deyil, həm də hələ XIX əsrdən kütləvi məskunlaşmağa başladıqları Osmanlı imperiyasına qarşı öz məkrli siyasətlərini yeridən ermənilər I dünya müharibəsi zamanı da öz xəyanətkarlıq xüsusiyyətlərini unutmamışlar. Levon Sarqisyan Osmanlı ərazisindəki erməni kəndlilərinin torpaqsızlıqdan əziyyət çəkmədiyini, tarixçi Stepan Papazyan isə daha irəli gedərək, ermənilərin azadfikirli, xeyirxah Osmanlı dövləti tərəfindən imtiyazlarını göstərir və Osmanlı təbəəliyində olmalarını böyük xoşbəxtlik hesab edir.

Lakin ermənilər bütün yaradılan bu şəraitə qane olmamış və öz nankorluqlarını bir daha nümayiş etdirmişlər və hələ XX əsrin ortalarından başlayan qondarma erməni soyqırımı məsələsi Osmanlılara qarşı yönəldildi. Əsl həqiqətlərdə ermənilərin qıtlıq və yoluxucu xəstəliklər nəticəsində qırılması öz əksini tapmışdır. Məhz erməni tarixçisi Riçard Hovanisyan da bukütləvi ölümün səbəbini təsdiq edərək bu sayın 200000-i ötmədiyini göstərir. Fransız qəzeti “Sunny” bu dövrdəki aclığı daha ətraflı təsvir edərək insanların ölü pişik və itləri yeyərək yaşamasını qeyd edir. Hətta qəzetin müxbirlərindən biri ac qalmış ananın ölmüş uşağının ciyəri və böyrəkləri ilə qidalandığının şahidi olduğunu fakt kimi göstərmişdir. Lakin üstündən 90 ildən artıq bir zaman keçməsinə baxmayaraq, daim “artan” ölülər artıq Türkiyə Cümhuriyyətinə qarşı qaldırılan əsassız iddialardan ən başlıcası sayılır.

Bütün bu iddialar erməni xəstəliyi sindromundan irəli gəldiyini söyləməyə əsas verir və çətin ki bir də bu xəstəliyin çarəsini tapmaq mümkün ola. Elə 1982-ci ildə Moskvada çap olunan Böyük Tibb Ensiklopediyasında özünəməxsus erməni xəstəliyindən bəhs olunaraq qeyd olunur ki, erməni xəstəliyi nisbətən nadir genetik şərtlənmiş xəstəlikdir. Bu xəstəlik xüsüsilə də ermənilərə, əsasən də cinsindən asılı olmayaraq uşaq və yeniyetmə yaşlarından başlanır.

Bütün bu göstərdiyimiz faktlar ermənilərin əsil iç üzünü açmağa imkan verir. Amma bu günkü Azərbaycan gəncliyinin daha da dərindən tədqiqatlar aparmasına və bu yolda öz töhfələrini vermələrinə ehtiyac vardır. Azərbaycan gəncliyi bütün bu gerçəkliyi yalnız öyrənməklə kifayətlənməməli, həm də bu həqiqətləri dünya ictimaiyyətinə çatdırmalıdır.

Bir gün axşam çağı,isti bir yuva ,

Ana körpəsini tutub qucaqda .

Balaca hey içir ana südündən,

Təbəssüm yaşadır ana dodaqda .

Ana elə qucub körpə balasın,

Sanki həyatını qucaqlayıbdı.

Hərdən yanağından bir öpüş alıb,

Kədəri,qüssəni alaqlayıbdı.

Soyuq fevral ayı,qış gecəsidi.

Ağ -qara bürünüb həyət,çöl,bayır,

Körpəsə bu isti ana qucağın

Dünyanın ən isti yuvası sayır.

Yatdırır öz körpə fidan balasın,

Hərdən bir bağlanır gözü,unudur,

Ana həzin səslə laylay söyləyir,

Hərdən mürgüləyir,sözü unudur.

Nəfəsi bir alıb bir buraxırlar,

Birlikdə döyünür ürəklər belə,

Nə gözəl mənzərə,tamaşasına,

Göydən yerə enmiş mələklər belə.

Şeytanlar da gəlib,xəbərləri yox,

Şəhəri ölümlə sarıyacaqlar.

Ana hardan bilsin,bir az keçəcək,

Onu balasından ayıracaqlar.

Bir işıq göründü göylərdə,ana

Diksindi,körpənin biləyin tutdu,

Sonra sandı göydən ulduzdu axan

Kövrək ürəyində diləyin tutdu.

Bu ulduz deyildi,bu bir od idi,

Düşüb bir şəhəri yandıracaqdı.

İllər ötüşəcək,böyük bir xalqa,

Bu alov soyqırım andıracaqdı.

Birdən bir gurultu qopdu uzaqda,

Sonradan bir daha,bir də,yenə də,

Elə partlayırdı,sükunət üçün

Macal verməyirdi heç bir dənə də.

Gələnlər şeytandı,yoxsa ki vampir,

Hər biri susayıb,qan harayında,

Əvvəl bir məhlədə qalan qonşular,

İndi qaçhaqaçda,can harayında

Bir ata,bir ana,bir də ki körpə,

Düşdülər soyuqda çölün düzünə,

Bürüyüb körpəni ana şalıyla,

Ki külək vurmasın onun üzünə.

Ata həyəcanlı,çün ürəyində,

Ana,qucağında körpənin dərdi,

O idi ailənin dirəyi,amma,

Vətən eşqi onu geri döndərdi.

Güllə atırdılar anaya sarı,

XUDA!İnsan nə cür qudurmuş idi?!

Qorxudan süzülən göz yaşlarını,

Ana yanağında don vurmuş idi.

Sanki bir yuxuydu,dəhşətli yuxu,

Çöllərdə bir ana,qucaqda bala,

Nəmli gözləri ilə ərini gəzdi,

Görmədi!Duruxdu!Qalmışdı dala.

Türkün bayrağına boyanmış idi,

Deşmişdi qəlbini düşmən gülləsi,

Ata ölüb.Susdu hər yanda səslər,

Ucaldı göylərə ana naləsi.

Bu əli silahlı çaqqal sürüsü,

Görən bir igidə nə cür nə qıydı?!

Duruxub qalmışdı ana yerində,

Amma körpəsiyçün yaşamalı idi.

Yenə körpəsini sıxdı bağrına,

Ananın soyuqdan don vurmuş əli,

Axı qucağında can gəzdirirdi,

İrəli,irəli,ancaq irəli…

İndi ana idi çaqqal şikarı,

Görəsən bu nə cür iştaha idi,

Tək ana,qucaqda körpə balası,

Son ana ümidi ALLAHA idi.

Yayına bilmədi çaqqal gözündən,

Sağa tərəf qaçdı,sola sığındı,

Axırda yoruldu,düşdü təhərdən,

Çəkilib bir yana kola sığındı.

Gəlib yayıldılar dörd bir tərəfə,

Hər yanda çaqqallar ulaşırdılar,

Görüb ana ilə ölüm səhnəsin,

Göydə ulduzlar da alışırdılar.

Bir yanda tək ana,bir yanda ölüm,

Buz bağlamış bu çöl meydan kimiydi,

Ağzı leş qoxulu çaqqal sürüsü,

Ana kol dibində dovşan kimiydi.

Bir çaqqal süzürdü qarlı yolları,

Gözünə bir ayaq izi sataşdı,

Baxdı kol tərəfə,yaxına gəldi,

Tənha ana gördü,gözü qamaşdı.

Çaqqal göüməmişdi körpə balanı,

Ana duasıyla sadağa verdi,
Qoydu körpəsini kolun dibinə,
Qalxdı,öz sinəsin qabağa verdi.

Göydə ulduzlar da görməmiş idi,

Kainat üzünün kabusun belə,

Qana qərq etməklə doymadı çaqqal,

Korladı ananın namusun belə.

Çöldə bir ananın namus səhnəsi,

Bir ALLAH,bir ulduz,bir ay bilirdi,

Ana fəryadını,ana harayın,

Körpə ağlayırdı,laylay bilirdi.

Taxdı baxışların göylərə sarı,

Körpəyə xilası ALLAHDAN umdu,

Son dəfə boylandı can parçasına,

Dünyaya gözünü əbədi yumdu.

Körpə sanki duydu ana ölümün,

Qəlbində yetimlik qalasın hördü,

Dözmədi bu dərdə coşdu,ağladı,

Çaqqal kola baxdı,körpəni gördü.

Bu nə cür xilqətdir,bu nədir belə?!

Nə həya eylədi,nə ar eylədi,

Onu alçaqlığı,vicdansızlığı,

Körpə ölümünə vadar eylədi.

İstədi yandırsın körpə balanı,

Ağladı,ucaldı təbiət səsi,

Doladı körpənin başına rezin,

Budur alçaqlığın son səviyyəsi.

Boynunun altında düyün vurmağı,

Körpə sandı onu güldürmək üçün,

Gülərək toxundu düşmən əlinə,

Bilmədi uzanıb öldürmək üçün.

Körpəyə əlində kibrit dənəsin,

Nədən izin verdi XUDA,tulladı?

Bir körpə üzünü yandırmaq ilə,

Özü öz ruhunu oda tulladı.

Göylər də,yerlər də,dağ-dərələr də,

Ağladı körpənin ah-naləsinə,

Görəsən nədəndi çaqqal ürəyi,

Zərrəcə əsmədi körpə səsinə?!

İLAHİ əmr etdi bəşəriyyətə,

Nur saldı,körpənin yanmadı üzü,

Bu böyük möcüzə qarşısındakı,

Çaqqalın qorxudan bərəldi gözü.

Həmən möcüzənin məna,hikməti,

Nə yerə sığmadı,nə də ki göyə,

Yanmadı,ki çaqqal yadda saxlasın,

Ölüncən ruhuyla sızlasın deyə.

Gör necə dəhşətli səhnədir,XUDA,

Nəfəssiz bir ana,yanda balası,

ALLAH tanımayan belələrində,

Nə cür dərin imiş vicdan çalası.

Birdən dan yerində şəfəq göründü,

Bu yeni səhərə işarə idi,

Körpə simasında incə təbəssüm,

Bəlkə də zəfərə işarə idi.

O çaqqal sürüsü,siz deyin niyə,

Dağılıb bir yana qaçdı hərəsi,

Günəş al qırmızı-TÜRKÜN BAYRAĞI

Yayıldı cahana bozqurdun səsi!

Xocalı mələklər rayonudur, çünki orada böyüməyə macal

tapmamış yüzlərlə körpə mələk vəhşicəsinə qətlə yetirilib. 

                                                                       Müəllif

Bircə meşəyə çatsaydılar, aman Allahım, özün kömək ol, sən bircə mənə, ana, atama, qardaşlarıma kömək elə, bircə meşəyə çatsaydıq deyə düşünən Firuzə qardaşlarının əlindən möhkəm yapışdı. Balaca Firuz bacısı ilə ayaqlaşmağa çalışsa da, alınmırdı, tez-tez yıxılırdı, olmurdu, amma cınqırını da çıxarmırdı, elə bil uşaqlar da bu vəziyyətdə uşaqlıq eləməyin yersiz olduğunu başa düşürdülər. Onların bu dəhşət, bu faciə başa salırdı, anladırdı. Firuzə az qala uşaqların əlini qopardacaqdı, onları cidd-cəhdlə öz arxasınca aparır, az qala sürüyürdü. Başa düşürdü ki, kənd əhli niyə meşəyə can atır, çünki meşədə gizlənmək daha asan idi, ağaclar onların yeganə ümid, pənah yeri idi. Gecənin bu vaxtında kəndlərinə hücum çəkmiş o qansızlar, o vicdansızlar, onları evlərindən-eşikərindən etmişdi. Heç bilmirdi, ata-anası harada qaldı, axırıncı dəfə bulaqdan 100 metr aralıda onları gördü. Atasının ayağından güllə dəydiyindən anası onun yanında qaldı. “Qurbanın olum, Ağa, dur ayağa, balalarını yetim qoyma, gəl qaçaq, birtəhər tərpən, atasının isə yarıbihuş vəziyyətdə qaç uşaqlarla canını qurtar deməsi, anasını lap kövrəltdi. O, “Firuzə qardaşlarını apar, meşədə görüşərik” bircə bunu deyə bilmədm ki, ana, bəs mən sizi necə qoyum gedim?”. Bircə ona ümid etdim ki, atamın yanında anam var, və bu mənasız, şam işığı qədər zəif ümidlə də onlardan həmişəlik ayrıldıq. O an bilmirdim ki, həmişəlik.

Üzü meşəyə sarı, başıaçıq, ayaqyalın, tək mən yox bütün kənd əhli, qocası, cavanı, qarın üzərində bəxtsiz izlərimizi qoya-qoya, acı taleyimizi yaza-yaza qaçırdıq, həm də inanırdıq ki, meşəyə çatacağıq. Arxamızdan qovan amansız ermənilərə, ondan da amansız soyuq güllələrinə tuş gəlməyəcəyik. Bir qədər uzaqlaşmışdıq, sonuncu dəfə çönüb, kəndimizə və anamla, atamı qoyduğum yerə baxdım. Onları görmədim, yəqin harda isə daldalana biliblərmiş, bəlkə  də belə deyildi, sadəcə mən buna inanmaq istərdim. Nəhayət, meşəyə çatdıq, amma kaş çatmayaydıq. Heç bir kənd əhli bilmirdi ki, bu an meşə qurbanını gözləyən əjdaha kimidir, insanları bir-bir həzmi-rabedən keçirməyə hazırlaşır. Bilmirdik ki, talesiz insanlardan qisasını meşə də almağa hazırlaşır, nəyə görə yaxşı qonşu olduğumuza, insanpərvərliyimizə, təmiz mənəviyyata malik olduğumuza görə bizi həyat cəzalandıracaq, cəllad qismində də erməniləri, bədxah qonşularımızı göndərəcək. Bilmirdik ki, minə yaxın əhali bu meşəyə daxil olub, ondan cəmi on üç nəfəri sağ çıxa biləcək, bəzisi yolda mənim qardaşlarım da daxil olmaqla donub qalacaq, bəzisi isə vəhşi heyvanların tükürpədici səsindən qorxudan ürəyi patlayacaq, bəzisi isə yolunu azacaqdı. Yox biz bunların hamısından xəbərsiz idik, amma ümüdlə də meşəyə girdik və ölüm-dirim labirintindən cəmi on üç nəfər sağ çıxdıq. 8 gün meşədə insanlıq halından çıxaraq, hansısa bir kəndə yaxınlaşdıq. Yeməyə çörək yox, çör-çöp, geyinməyə paltar deyil, cındır axtarırdıq. Yaxınlaşdığımız kənd artıq çoxdan qaçıb canını qurtarmış sakinlərsiz boş qalmış yetim evlərdən ibarət idi. Yavaş-yavaş birinci evə yaxınlaşdıq. Qonşumuz Kərim dayı dişləri bir-birinə dəyə, soyuqdan titrəyə-titrəyə “Qızım Firuzə ehtiyatlı ol, dedi, bu sözlər necə də yersiz, biganə səslənirdi, həmin dəqiqə, ata-anasının bircə anda, qardaşlarını isə meşədə qoyub gələn adam  üçün çox təmtəraqlı idi. Bu sözlər, ondan xəbərsiz idik, bu kəndi artıq öz silah ərzaq anbarına çeviriblər, ermənilər, evlərin çoxunda da özləri məskunlaşıblar. Bizi tutmaq sadəcə vaxt məsələsi oldu. Bizi köhnə çəpərin yanında sıra ilə düzdülər, erməni dilində bir az söyəndən, üzümüzə tüpürəndən  sonra silahlarını üzümüzə dayadılar. Axırıncı yadımda qalan mənə silah tuşlayan oğlanın bığ yeri yenicə tərləyən, 15-16 yaşlı bir gənc olması idi, fikrləşdim ki, görəsən mənim yaşıdım olan bu oğlanı bu yaşında hansı səbəb qatil olmağa təhrik edir, özümdə cavab tapdım, onu təhrik eləyən o səbəbdən, mən də ayaqyalın o qatilin hədəfindəyəm. Nədir o səbəb?

Bimirəm, sonuncu kərə gözlərimi göyə gəzdirdim, elə bil, vidalaşmaq istəyirdim, bu kaintla, onsuz da az yaşadım, səni yetərincə sevə bilmədim, məni ermənilər böyüməyə qoymadılar, məni və neçə-neçə mənim tək uşaqları. Göydə bir quş süzürdü, dağlara tərəf uçurdu, deyəsən qartal idi. Bəxtsizliyimə bir baxın, o quş qədər yoxuq, istədiyimiz vaxt pərvazlanıb, uçaq, mən də qanadlandım ki, uçam, uçdum da, çökmüş bədənimdən ruhum uçan tək an.

     Odlar Yurdu Azərbaycan öz qədim tarixi kökləri ilə bundan neçə-neçə əsr əvvəllərə söykənən bir diyardır. Buna hələ indi də dəqiq yaranma tarixi bəlli olmayan qədim ədəbiyyat nümunələrimizi tez-tez bədxah qonşularımız tərəfindən hücuma məruz qalan musiqilərimizi, 20%-i işğal altında olan Dağlıq Qarabağı misal göstərmək olar. Vətənimizin ən adi daş parçasının belə yüzillərə söykənən bir tarixi vardır. Hər bir xalqın taleyini, keçmişini, inkişafını öyrənmək üçün isə nəinkibu daşın özü,hətta onun adı da həddindən artıq çox şey deyir.Lakin çox təəssüf ki, bu adlar da, toponimlər də zaman-zaman yadelli işğalçıların hücumuna məruz qalaraq saxtalaşdırılır, ruslaşdırılır və erməniləşdirilir.Amma tarix faktlara əsaslanır, o nə qədər pərdələnsə də həqiqət araşdırılır və üzə çıxarılır.

    Dəqiq araşdırılmış faktlar sübut edir ki, XIX əsrin əvvələrinə kimi indi Ermənistan adlanan ərazinin toponimlərinin əksəriyyətini türk mənşəli toponimlər təşkil edirdi.Lakin işğalçı erməni xalqı başqa şəhərlərdə yaşayan erməniləri Qafqaza, xüsusilə İrəvan xanlığına köçürməklə ərazinin milli tərkibini öz xeyirlərinə dəyişdirməyə çalışdılar. Onlar bununla kifayətlənməyərək köçdükləri yerlərin adlarını, tarixlərini də dəyişdirməyə çalışaraq, xalqımızı mənəvi soyqrıma da məruz qoydular.

    Bu siyasət Azərbaycanı iki hissəyə parçalayan Türkmənçay müqaviləsindən (1828-ci il 10 fevral) başlayaraq daha geniş şəkil aldı. Əslində bu bir xalqın izini, tarixini məhv etmək üçün istifadə olunan düşünülmüş, ən məkrli cinayət növüdür. Buna misal olaraq indiki Ermənistanda yerləşən Ayrım-Noyemberyan, Polad Ayrım-İcevan, Qaçağan-Spitak, Qanlı-Vardenis və s. bu kimi yüzlərlə kənd və rayon adları (İbrahim Bayramov. Qərbi Azərbaycan toponimlər sistemi, səh.335).

     İndiki Ermənistanda türk mənşəli toponimlərin dəyişdirilməsini aşağıdakı dövrlərə bölmək olar.

     1.19-cu əsrin əvvəllərindən 1918-ci ilə qədər dəyişdirilən toponimlər

     2.1918-1920

     3.1920-1930

     4.1930-1960

     5.1960-1980

     6.1991-ci ildən sonra dəyişdirilənlər (İ.Bayramov. Qərbi Azərbaycan toponimlər sistemi,səh.335).

    İlk addəyişdirmə 1801-ci ildə baş vermişdir. Addəyişmənin I dövründə türk mənşəli adlar rus mənşəli toponimlərlə əvəz edilmişdir. Bu da ərazinin Rusiya tərəfindən işğalı və oraya rusların kütləvi şəkildə köçürülməsi ilə bağlıdır.

   İlk dəyişdirilən ad Calaloğlu (Stepanovan) rayonundakı Qaraməhəmməd kəndinin adının dəyişdirilib Aleksandrovka qoyulması ilə başlayıb (İ.Bayramov,səh.335-336).

   Tariximizin 1918-20-ci illərə aid səhifələri xalqımızın başına gətirilən erməni müsibəti, erməni genosidi ilə bütün dünyaya məlumdur. Bakıda, Şamaxıda, Qubada, Naxçıvanda, indiki Ermənistanda Şaumyanların, Lalayanların başçılığı ilə minlərlə azərbaycanlı qətlə yetirildi. Onlar xalqımızı soyqırıma məruz qoyduqları kimi, qədim tarixi abidələri, binaları yamdırmaqla və yenidən addəyişməni davam etdirməklə mənəvi soyqırımı da davam etdirdilər. 1918-1920-ci illərdə  dəyişdirilən indiki Ermənistan ərazisindəki türk mənşəli adlar:

                                                         (İ.Bayramov.Qərbi Azərbaycan toponimlər sistemi,səh.338).

     1930-60-cı illərdə dəyişdirilən toponimlər; Addəyişmə 1935-ci ildə müvəqqəti təxirə salınıb. Lakin 1935-ci il yanvarın 3-dən isə bu iş yenidən başlamış və Ermənistan SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyəti ilk fərmanı imzalamışdır və ilk fərmanla 29 rayonda 72 türk  toponimi dəyişdirilərək mənəvi soyqırım qurbanı olmuşdur. (İ.Bayramov,səh.339-340).

                                                                                                                (İ.Bayramov,səh.340-341).

  1991-ci ildən sonra dəyişdirilən toponimlər:

   Vətənimizin ayrılmaz hissəsi olan Dağlıq Qarabağ və onun ətrafında baş verən hadisələrlə bağlı Ermənistanda yaşayan azərbaycanlılar 1988-89 -cu illərdə SSRİ dövlətinin birbaşa köməyi və yardımı ilə öz tarixi etnik torpaqlarından deportasiya olundular (İ.Bayramov, səh.363). Ermənistan Respublikasının prezidentinin 19 aprel 19991-ci il tarixli fərmanı ilə 1988-89-cu ilə qədər  azərbaycanlılar yaşamış 16 rayonda 90 türk mənşəli toponimlər dəyişdirilərək erməniləşdirilmişdir. (İ.Bayramov,səh.364).

   İndiki Ermənistanda 1992-ci ildə sonuncu  azərbaycanlı kəndi -Meğri rayonundakı Nüvədi kəndinin əhalisi qovulmuşdur. 1994-cü ildə də Ermənistan Respublikasının prezidentinin fərmanı ilə Nüvədi kəndinin adı dəyişdirilib Nonadzor qoyulmuşdur(İ.Bayramov,səh.366).

   Bütün bunlardan əlavə elə kənd və şəhər adları vardır ki, bunu mənfur erməni daşnakları bir dəfə deyil, hətta bir neçə dəfə saxta dəyişikliyə maruz qoymuşlar, bununla da  əsl həqiqəti bir neçə dəfə pərdələmək istəmişlər.

   Ermənilərin türklərin, xüsusilə də azərbaycan türklərinin başlarına açdıqları oyunlar yalnız adların, toponimlərin dəyişdirilməsi ilə deyil, həyatımızın istənilən sahəsi ilə bağlıdır. Lakin onlar bu saxtakarlıqları etməklə deyil, bunu bütün var gücləri ilə dünya əhalisinə çatdırmaqla məşğuldurlar. Əsl həqiqəti bilməyən xalqlar isə istər-istəməz erməni hiyləsinə,erməni yalanına qurban olurlar. Sizə göstərdiklərimiz erməni saxtakarlığının dənizdən bir damla kimi olan hissəsidir.

    Bu yazıda İbrahim Bayramovun  ”Qərbi Azərbaycan topnimlər sistemi; 2005″ kitabından və onun da istifadə etdiyi materiallardan bəhrələnmişik.

                                                                                                                İskəndərova Gülnur

        Tanınmış erməni alimi, hüquq elmləri doktoru AğasıYeseyan hadisələrə, olanlara və olacaqlara təkan verən çox maraqlı etiraf edir. O deyir: Hələ 1917-ci ilədək  beynəlxalq siyasətdə ermənistan deyəndə ancaq və ancaq Türkiyə ermənistanı nəzərdə tutulurdu, ta ki, bir il sonraya, yəni 1918-ci ilə kimi. Bu bir il ərzində görəsən nə dəyişdi, yəni bu bir il vaxt  o təxribatlara vəhşicəsinə planlanmış hadisələrə, qısacası on minlərlə günahsız insanları qətlə yetirib, sonda  bizim üçün dəhşətli bir soyqırım, o dasnak ermənilər üçün isə unudulmaz bir qələbə, bir uğura  səbəb oldu. Deməli, bir il onlara yetdi. Çox maraqlıdır, görəsən, necə?- deyəcəksiniz, indi bilirəm – elə bu hadisələr məni də düsündürür, həm də çox …bütün bu düşüncələr məni bu sahədə etdiyim araşdırmalardan, orda rast gəldiyim maraqlı detallardan və faktlardan yan keçməyə, hətta yatmağa belə qoymur. Və qoymayacaq da, o zamana qədər ki, bizim olan bizə qayıdacaq və o zamana qədər ki, bala torpağımız ana vətənin qoynunda uyuyacaq və səhəri onunla birgə açacaq.. düşünürəm ki, ermənilər bu faciəni bizə yaşatmaq üçün çox maraqlı sistem qurduqlarını zənn ediblər, amma, düşünməyiblər ki, qurduqları iş, sistemləşmiş planı, o planla məqsədə gedəcək yolları, o  yollarda yürüyəcək addımları, addımlardan qalan ayaq izlərini və nəhayət, hər şeyi üzə çıxarmaqla yanaşı, yazarlarının dilindən və qələmindən  açığa çıxarmağı və dünya ictimaiyyətinə də özlərinin vəhşi olmaqlarını utanmadan bildirmələri, sadəcə, çox maraqlıdır. Etdikləri etiraflar isə bir həqiqət! Maraqlıdır ki, onların özlərinin dəqiq mənşəyi haqqında belə  təsəvvürləri yoxdur. Bunu mən demirəm, bunu o deyir – erməni alimi Manuq Abeqyan. O,   ermənilərin dumanlı keçmişi haqqında belə bir nəticəyə gəlmişdi. Erməni xalqının mənşəyi nədir? Onlar necə və nə vaxt, haradan və hansı yollarla bu yerlərə gəlmişlər? Erməni olmamışdan əvvəl və sonra hansı tayfalarla əlaqədar olmuşlar, onların dilinə və etnik tərkibinə kim, necə təsir göstərib? Bizim əlimizdə bu məsələləri təsdiq edən mötəbər və dəqiq dəlillər yoxdur. Maraqlıdır ki, bu fikri Qərbi Azərbaycanda tarixən erməni dövlətlərinin olmadığını  tanınmış erməni alimi B.İşxatyan da etiraf etmişdi. O yazrdı ki, ermənilər, həmçinin, Qafqaz ərazisinin müxtəlif hissələrində yalnız son əsrlər ərzində yayılmışdı…Bu etirafları onların qələmindən sizə çatdırmağı özümə borc bildim – Vətən borcu. Daha sonra ermənilərin soyqırıma haradan və necə hansı yollarla başlamalarını öyrənmək üçün babamın kitabxanbasını araşdırdım. Əlimə maraqlı detallar keçdi, sən demə, onlar ilk öncə  müharibəyə erməni daşnak birliyinin iştirakı ilə Bakının müxtəlif rayonlarında mitinqlər və yığıncaqlar keçirməklə başladılar.

       sonra isə – mart ayının otuzunda erməni kilsəsi yanında toplaşan erməni daşnak birliyi müsəlmanlara ilk atəş açdı. Bəli, bu günə kimi azğınların gizli-gizli  hazırladıqları təxribat planları onları özlərinə güvən yaratmağa müvəffəq edib məgər?! İndi isə açıq-aşkar müharibə elanı… yenə deyəcəksiniz ki, axı onlar heç vaxt, hem de heç vaxt müharibəni elan etməyiblər. Nə 20 yanvar hadisəsini, nə Xocalı soyqırımını, nə də nələri və nələri…deyim ki, heç indi də elan etmədilər. Sadəcə olaraq, onların atdıqları ilk addım və elə öz əli qələm tutan yazıçısı, hüquqşünası, alimi, elm xadimi və digərlərinin danışdıqları və yazdıqları, sanki ,biri-birilərini  bilə-bilə ələ verirlər, ümumilikdə isə, erməni qurumunu (diqqətiniz çəkdisə, dövlət demədim, səbəbi isə açıq-aydın ortadadır). Düşmən tapdağı altında qalan torpaqlarımızın ermənilərə məxsus olduğunu deyə bilmərəm. Bu ən azından azəri xalqına, ən çoxu tökülən şəhid qanlarına həqarət olar. Davam edək-bir gün sonra, yəni mart ayının 31-də baş verən dəhşətin, günahsız insanların qətllərinin və qısacası soyqırımın baş tutması …səhər tezdən, hələ dan yeri sökülməmiş, müsəlmanların dəstəmaz alıb namaz qılacaqları bir vaxt-bir neçə dəqiqədən sonra ağıllarına belə gətirməyəcəkləri acı bir həqiqət hər şeyin bir anda məhv olması… bu ki, bir dəhşətdir. Bolşevik – daşnak dəstələrinin, məhz azərbaycanlılar yaşayan “kərpicxana məmmədli” və digər məhəllələrinə vəhşicəsinə etdikləri basqınlar, hücumlar və boş yerə tökülən qanlar… Qeyd etdiyim vəhşiliklər hələ bununla bitmir. Müsəlmanlara etdikləri soyqırım aprelin ikisi, gecədən xeyli keçənədək davam edir. Bolşevik – daşnak birləşmələri kaspi mətbəəsini, açıq söz qəzetinin redaksiyasını, ismailliyə binasını yandırmış, o cümlədən, təzə pir məscidini dərmə -deşik etmişdilər. Mart soyqırımı nəticəsində təkcə Bakıda on iki mindən çox azərbaycanlı öldürülmüşdü. Şaumyan aprelrin 13-de Leninə yazdığı məktubunda daşnakların milli qırğında iştirakının bolşeviklər tərəfindən qəsdən təşkil olunduğunu etiraf etmişdi. Bütün bunlar aynanın sadəcə olaraq görünən bir hissəsidir. Çox maraqlıdır, görəsən görünməyən hissəsində  nələr  gizlənir. Düşüncələrimə aydınlıq gətirmək üçün aynanın o biri üzünü görmək lazimdı, amma, sındırmadan, çünki biz erməni deyilik. Bütün bunları müəllim bizə Qarabağ mövzusunda sərbəst  inşa verərkən qələmə aldım, lakin müəllimim yazdıqlarımı oxuyarkən bunların inşadan çox tarixi fakt olduğunu söylədi, amma, qiymətimi heç də kafi yazmadı, çünki mən 5-ci sinif şagirdiyəm və qələmə aldıqlarım babamın xatirələrindəndir. Babam müharibə veteranı və çox gözəl tarixçidir. O, mənə hər zaman maraqlı məlumatlar və məsləhətlər verib.

       Biz şəhərə çıxarkən  Nizami küçəsində yerləşən kilsənin qarşısından keçirdik. Babam mənə, bax övlad, bu erməni kilsəsidi və biz onu hasara alınmış şəkildə qoruyuruq. Axı baba sən demirdin ki, ermənilər bizim tarixi abidələrimizi, mədəniyyətimizi, Şuşa qalamızı, Şuşa meçidimizi  və s. saymaqla bitməyən tarixi faktlarımızı dağıtmışdılar? Babamsa növbəsində, övlad,  həyatda heç vaxt “pisə əvəz pislik etmə…”  

       Doğrudur,  mən onların etdikləri vəhşilikləri danmıram, amma, onlara özləri kimi də cavab vermək lazım deyil, çünki biz erməni deyilik…

     Günəş ağır-ağır qürub edirdi. Sanki göy üzünə qan çilənmişdi. Od parçası kimi torpağın yaralı köksünə tökülmüş xəzəllər də qan rəngində idi. Bərk külək əsirdi. Payız küləyi. Ölümün qəhqəhəsi idi, sanki külək.

      Dağ döşündən başlanan meşənin seyrəkliyində, külək əsdikcə budaqları yorğun-yorğun yırğalanan çılpaq ağacın altında bir qoca canavar qulaqlarını  şəkləyib oturmuşdu. Ac heyvanın burun pərdələri titrəyirdi. Qan iyi almışdı. Amma iştahası qaçmışdı. Qorxu içində idi. Hardansa uzaqdan gələn qarmaqarışıq və vahiməli səslər heyvanı, sanki tilsimləmişdi.Yerindən tərpənə bilmirdi. Həmin bu qarmaqarışıq və vahiməli səslər getdikcə fəryada  çevrilirdi. Canavar, sanki duymuşdu ki, o fəryad kəsilmiş başların, əllərin, ayaqların, diri-diri basdırılmış insanların, üst-üstə yığılmış meyitlərin, çürüyən  cəsədlərin fəryadları, ruhların fəryadı, küləyin, torpağın  fəryadıdır!

     Yandırılmış evlərin divarlarından qara tüstü qalxırdı havaya. Yandırılmış  evlərin başına dolanaraq  üsyan edən, narahat ruhların göyə açılmış əlləri kimi ta Allaha doğru  uzanırdı qara tüstü, sonra göyün yaxasından bərk-bərk yapışıb, buluda çevrilirdi, sonra ağlayırdı, ağlayırdı…..

     Qayaların başında yığışırdı qara buludlar. Bəlkə oğul dərdi çəkən və həsrətli-həsrətli gözlərini uzağa zilləyib yol gözləyən qara yaylıqlı analar idi qayalar? Bəlkə əllərini göyə açıb nalə çəkən dağınıq saçlı gəlinlər idi qayalar? Bəlkə “silah götürüb düşmənə bir ovuc torpaq da vermərik” deyən babalar idi, nəvələr idi qayalar? Onların hamısı daşa dönüb vətən torpağının üstündə möhkəm-möhkəm dayanmışdı bəlkə? Qayalar dərd çəkirdi. Vətən dərdi. Kim deyir ki, daş ağlaya bilmir? Düşmən qarşısında başını uca tutmuşdu,

ağlamırdı qayalar. Qayalar yol gözləyirdi. Xilas yolu, qisas yolu. “Ya Qarabağ, ya ölüm!”deyə silah götürmüş əlləri, möhkəm və qəti addımlarla gələn ayaqları, qəzəb və qisas dolu gözləri, “rədd olsun erməni itləri!” deyə qışqıran ağızları, Vətən üçün ağaran saçları, qisas üçün böyüyən körpələri gözləyirdi qayalar. Qayalar bilirdi ki, onlar gələcək, mütləq gələcək.

     Meşə tənha idi, kimsəsiz idi. Bu böyük meşədə o qoca canavardan savayı heç kim qalmamışdı deyəsən.

     Lap yaxınlıqda ikiayaqlı heyvanların sərxoş qəhqəhəsi və ura səsləri eşidilirdi. İblisin zülmətli kölgəsində yığışıb bayram edirdi. Günəş işığından gizlənən o qanadsız yarasalar, o zibillik siçovulları. Ancaq az qalmışdı, günəşin yenidən doğmasına, ölümün və fəlakətin ayaq izləri kimi göy üzünə sancılmış o qara buludların gün işığında əriyib getməsinə, lap az qalmışdı……

     Çılpaq ağacın altında qulaqlarını şəkləyib oturmuş və yerindən tərpənməyən o qoca canavar fikirləşirdi: “Az qalıb.Qisas qiyamətə qalmaz. Ölülərin, dirilərin, daşın, torpağın, göylərin, ulduzların qəzəbinin ayağa qalxmasına az qalıb! Türkün qisasına az qalıb! Torpağın qisasına az qalıb! Ruhların qisasına az qalıb!…”

                                       Erməni  vandalizmi

      Azərbaycan Cənubi Qafqazın və Ön Asiyanın ən qədim zəngin tarix və mədəniyyətinə malik bir ölkəsidir. İki milyon ildən çox bir dövrü əhatə edən qədim Azərbaycan tarixinin hər bir səhifəsi çox qiymətli hadisələrlə zəngindir.Bu zəngin tarixi irs isə ümumiləşdirilmiş şəkildə xalqımıza yalnız XX əsrin II yarısında və XXI əsrin başlanğıcında çatdırılmışdır.

      Bildiyimiz kimi, Azərbaycan XIX əsrin əvvəllərində Rusiya-İran arasında şimali və cənubi olmaqla iki yerə bölünmüş, Sovet hakimiyyəti dövründə isə bu terminlər aradan götürülüb “Sovet Azərbaycanı” adı ilə əvəz edilmişdi.

     1918-ci il 28 mayda  Şərqdə və Azərbaycan xalqının tarixində ilk dəfə Parlamentli Respublika  (ADR) yaradılsa da, gərgin ictimai və siyasi şəraitdə ADR cəmi 23 ay fəaliyyət göstərə bildi.

      Lakin Sovet hakimiyyəti dövründə də torpaqlarımıza qarşı təcavüz sona yetmədi. Belə ki, ərazilərimizin 26 min km²-i yeni yaradılan Ermənistan Sovet Respublikasının tərkibinə daxil edildi. 1947-53-cü illərdə 600 minə yaxın Azərbaycan türkü dədə-baba torpaqları olan Qərbi Azərbaycandan məcburi surətdə köçürülmüşdür. Yenidən 1988-ci ildə yerdə qalan 250 minə yaxın azərbaycanlı öz torpaqlarından deportasiya olundu. Beləliklə də, ermənilər öz ali məqsədləri-mono-etnik dövlət qurmaq  yolunda irəliyə doğru daha bir addım atmış oldu.

      1991-ci ildə Sovet imperiyasının dağılması ilə Azərbaycan yenidən öz müstəqilliyini elan etdi. Bu zaman isə Ermənistanın Azərbaycana qarşı torpaq iddiaları daha da artdı. 1990-94-cü illərdə Rusiya hərbi birləşmələrinin köməyilə Azərbaycan Respublikasının tərkib hissəsi olan, 4400 km²-lik bir sahəni əhatə edən “Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti”ni tamamilə işğal etdi.Eyni zamanda, ətraf rayonlar da işğal edilərək, əhaliyə dəhşətli işgəncələr verildi. Kimi diri-diri yandırıldı, kiminin dərisi soyuldu, gözləri çıxarıldı və s. bundan da ağır, bundan daha çox acı verən cinayətlər törədildi. Amansız ermənilər nəinki, qocaya, uşağa, hətta hamilə qadınlara belə rahm eləmədilər. Günahsız insanları əzab verə-verə öldürdülər, həm də yaxınlarının gözü qarşısında. Zərrə qədər olsa da belə, onlara acımadılar, tam əksinə, elədiklərindən zövq alırdılar.

       İşğal olunmuş Dağlıq Qarabağ və onun ətraf rayonlarının bütün tarixi,mədəni abidələri məhv edildi. Təcavüz zamanı Azərbaycan  ərazilərində 927 kitabxana, 464 tarixi abidə və muzey, 100-dən çox arxeoloji abidə, 6 dövlət teatrı və konsert studiyası dağıdılmışdır. Talan edilmiş muzeylərdən 40 mindən çox qiymətli əşya və nadir eksponat oğurlanmışdır. Belə ki, Kəlbəcər tarix diyarşünaslıq muzeyinin ekspozisiyasına daxil olan nadir qızıl və gümüş zinyət əşyaları, ötən əsrlərdə toxunmuş xalçalar Ermənistana daşınmışdır. Şuşadakı tarix muzeyi, Ağdamdakı çörək muzeyi,  Zəngilandakı “Daş Abidələr” muzeyinin də taleyi belə olmuşdur.

       Hal-hazırda da işğal edilən rayonlarda müxtəlif qazıntı işlərinə başlayıblar. Füzuli rayonunun yaxınlığında yerləşən ən dəyərli mağaralardan olan “Azıx mağarası“nda da xarici arxeoloqların və poleontoloqların iştirakı ilə bu, həyata keçirilir. Məqsədləri yenə də tariximizə təcavüzdür. O qədər  qudurublar ki, indi də Naxşıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonu ərazisizindəki qədim Türk dilli tayfalara məxsus qəbirüstü abidələri öz adlarına çıxarırlar. Sözsüz ki, biz də buna kənardan tamaşa etməyəcəyik.

      Ümumiyyətlə, Azərbaycan ərazisi dünyanın ən qədim insan məskənlərindən biri olduğunu sübut edən arxeoloji abidələrlə son dərəcə zəngindir. Azıx, Taplar, Damcılı, Daşsalahlı, Qazma(Naxçıvan) mağaralarında, habelə başqa abidələrdə aşkar olunan arxeoloji tapıntılar, o cümlədən  300-400 min il bundan əvvəl yaranmış Azıx dövrünə aid qədim insanın -Azıx adamının (Azıxantrop) alt çənə sümüyü Azərbaycanın ibtidai insanların formalaşdıqları əraziyə daxil olduğunu sübut edən bir faktdir. Bu nadir tapıntıya görə Azərbaycan ərazisi “Avropanın ən qədim sakinləri” xəritəsinə daxil edilmişdir. Ən azından bu faktı nəzərə alsaq, qüdrətli Azərbaycan torpağında hansı erməni dövlətindən danışmaq olar?! Sadəcə olaraq bu, əsli, kökü bəlli olmayan ermənilərin məkrli siyasətidir ki, əlverişli coğrafi mövqeyi olan Dağlıq Qarabağ torpağını öz torpaqları kimi qələmə verərək, sanki nələrəsə sahib olduqlarını dünya ictimaiyyətinə bəlli etmək istəyirlər. Amma əslində, təbii ki, sonradan yaradılan bir xalq olaraq hec bir şeyə sahib deyillər. Mədəniyyət və incəsənətlərindəki belə hər bir nümunələri digər xalqlardan, təbii ki, zəngin mədəniyyət və incəsənətə malik Azərbaycandan oğurlanmış və öz adlarına çıxarılmış nümunələrdir. Başda Azərbaycanın xalq mahnısı,gözəl əsər  ”Sarı gəlin” kompozisiyası olmaqla bir çox musiqilərimizi özününkiləşdirmək istəsələr də, bu onlarda alınmayıb.Təbii ki,bu belə də olmalıydı. Əlbəttə ki,bütün dünyaya məlumdur ki, “Sarı gəlin” türk dünyasına məxsus bir sənət əsəridir.

      “Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindəki tarixi mədəniyyət abidələrinin müdafiə ” İctimai Birliyinin  və Milli Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutunun  Qarabağ şöbəsinin təşkilatçılığı ilə   ”Cənubi Qafqazda xristianlıq dövrü abidələrinin ermənilər tərəfindən mənimsənilməsi” mövzusunda dəyirmi masa keçirildi. Birliyin sədri Faiq İsmayılov  bildirdi ki, Qarabağdakı xristianlıq dövrünə aid abidələr Azərbaycan xalqına məxsusdur.Onun sözlərinə görə, ermənilər gerçəkliyə və tarixi faktlara söykənməyən  təbliğatla Azərbaycana qarşı işğalçı siyasət yeridir: “Məskunlaşdıqları ərazilərdə Azərbaycana məxsus tarixi abidələri öz adlarına təqdim edən ermənilər mədəniyyətimizə və incəsənətimizə də təcavüz edir. Bununla da onlar qədim alban mədəniyyətinə sahib çıxmaqla Cənubi Qafqazda minillik tarixi olan bir dövlətin varlığının üstündən xətt çəkirlər.”

      AMEA-nın Tarix İnstitutunun əməkdaşı, elmlər doktoru Qasım Hacıyev Albaniyanın Azərbaycanda mövcud olan ən qədim dövlətlərdən olduğunu qeyd etdi. Ermənilərin Qarabağ haqqında 4 min adda kitab nəşr etdiyini vurğulayan Q.Hacıyev Azərbaycanın bu istiqamətdə təbliğatının zəif olduğunu dilə gətirdi. “Xristianlıq dövrü abidələrinin ermənilər tərəfindən mənimsənilməsinin bir səbəbi də Rusiyanın qərarı ilə 1836-cı ildə Albaniya dövlətinin yadigarı olan alban kilsəsinin ləğv olunaraq, erməni Qriqoryan kilsəsinin tabeçiliyinə verilməsi idi. “Ruslar bu qərarla Azərbaycan torpaqlarındakı qədim alban xristian mədəniyyətinin erməniləşdirilməsi üçün  əlverişli şərait yaratdılar”. Qazıntılar zamanı tapılmış mədəniyyət nümunələri albanların mədəni səviyyəsinin yüksək olduğunu göstərir”deyə elmlər doktoru bildirdi .Tədbirin sonunda “Alban mədəniyyətinə erməni təcavüzü” adlı kitab təqdim olundu. Əlibala Ağayevin müəllifliyi ilə nəşr edilən kitabda işğal olunan torpaqlarda tarix, mədəniyyət  və incəsənət nümunələrinin, xristianlıq dövrü abidələrinin ermənilər tərəfindən mənimsənilməsi faktları geniş şəkildə əks etdirilib.

       BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi 822, 853, 874, 884 saylı qətnamələrində Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün tanınmasına və işğal olunmasına, Azərbaycan ərazilərinin qeyd-şərtsiz azad edilməsi tələblərinə baxmayaraq Ermənistan Respublikası bu gün də öz işğalçılıq siyasətini davam etdirir.

                                                                                                                     Məhərrəmova Aygül